نوشتن قرارداد همکاری ساده با کمک هوش مصنوعی
کدام بندها نبودشان بیشترین دردسر را میسازد، چطور از مدل پیشنویس منظم بگیریم، و آن جایی که خروجی هوش مصنوعی کافی نیست و متن باید حتماً از نگاه وکیل بگذرد.
یک طراح سایت در اصفهان برای یک فروشگاه لوازمخانگی کار میکند. سر قیمت و زمان تحویل شفاهی توافق شده، تا جایی که کارفرما برای بار هفتم میگوید رنگ هدر را عوض کن. طراح میگوید این خارج از توافق است؛ کارفرما میپرسد کجا نوشته شده؟ جوابی نیست.
بیشتر دعواهای فریلنسری از بدقولی شروع نمیشود، از نبودِ یک جمله شروع میشود. یک قرارداد یکصفحهای که هر دو طرف خوانده و امضا کرده باشند، بیشتر از متن بیستصفحهایِ کپیشده از اینترنت کار را راه میاندازد.
هوش مصنوعی اینجا یک کار را خوب انجام میدهد و یک کار را اصلاً: پیشنویس ساختن را خوب، تطبیق دادن متن با قوانین ایران را نه.
چرا توافق شفاهی کافی نیست
توافق شفاهی بیاعتبار نیست، ولی اثباتش تقریباً غیرممکن است. وقتی اختلاف بالا میگیرد، متنِ نوشتهشده به کار میآید نه حافظه.
مهمتر اینکه قرارداد بیش از آنکه ابزار دعوا باشد، ابزار جلوگیری از دعواست. همان لحظه که مجبور میشوید تعداد بازنگری را روی کاغذ بنویسید، معلوم میشود تصور شما از پروژه با تصور طرف مقابل یکی نیست.
شش بندی که نبودشان بیشترین دردسر را میسازد
در نمونهقراردادهای اینترنتی دهها بند میبینید که اغلبشان تزئینیاند. این شش تا آنهاییاند که نبودشان پول و وقت میبرد.
| بند | چه چیزی را روشن میکند | اگر نباشد |
|---|---|---|
| شرح دقیق کار | خروجی نهایی، تعداد و فرمت فایل | هر درخواست تازه «همان کار» جا زده میشود |
| تعداد بازنگری | چند نوبت اصلاح رایگان است | پروژه بیپایان میشود |
| زمانبندی پرداخت | پیشپرداخت، مراحل، تاریخ تسویه | کار تحویل، پول معلق |
| مالکیت خروجی | حق استفاده و فایل کاری پس از تسویه | دعوا سر کد منبع و فایل لایهباز |
| شرایط خاتمه | با چند روز اطلاع کتبی قطع میشود | بلاتکلیفی کارِ انجامشده |
| محرمانگی | چه اطلاعاتی جای دیگری نمیرود | نشت دادهی مشتری |
دو تا از این شش بیشتر فراموش میشوند: تعداد بازنگری و مالکیت خروجی. دومی وقتی دردسر میشود که کارفرما کد منبع یا فایل لایهباز را بخواهد و شما فکر کرده باشید فقط خروجی نهایی را فروختهاید. اگر بخشی از تحویلی با هوش مصنوعی ساخته شده، تکلیفش را در حق نشر محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی ببینید؛ چارچوب رایج محرمانگی هم در مدخل NDA آمده.
چه اطلاعاتی باید به مدل بدهید
کیفیت پیشنویس به کیفیت اطلاعات ورودی بستگی دارد. اگر فقط بنویسید «یک قرارداد همکاری برایم بنویس»، متنی میگیرید که برای هیچکس نوشته نشده؛ مدل جاهای خالی را با فرض پر میکند.
پیش از باز کردن چت اینها را روی کاغذ بیاورید: نام و سمت دو طرف، شرح کار به زبان خروجی نه به زبان فعالیت، مبلغ و مراحل پرداخت، تاریخ شروع و تحویل، تعداد بازنگری، و اینکه بعد از تسویه چه چیزی مال چه کسی است. «طراحی سایت» شرح کار نیست؛ «هشت صفحهی طراحیشده در فیگما و پیادهسازی روی وردپرس» هست. کد ملی و شمارهی حساب را وارد چت نکنید؛ مرزش در امنیت اطلاعات در هوش مصنوعی آمده.
پرامپتی که پیشنویس قابل استفاده میدهد
این ساختار را در نارنگی یا هر دستیار دیگری بگذارید و کروشهها را با اطلاعات واقعی پر کنید:
یک پیشنویس قرارداد همکاری پروژهای به فارسی ساده بنویس.
طرفین: [نام و نشانی مجری] و [نام و نشانی کارفرما]
موضوع کار: [هشت صفحه طراحی در فیگما و پیادهسازی روی وردپرس]
خروجی نهایی: [فایل فیگما و سایت منتشرشده روی دامنهی کارفرما]
پرداخت: [مبلغ] در سه مرحله ۳۰ / ۴۰ / ۳۰ درصد
زمانبندی: شروع [تاریخ]، تحویل [تاریخ]
بازنگری رایگان: [۲] نوبت؛ پس از آن هر نوبت [مبلغ]
مالکیت خروجی: پس از تسویه به کارفرما؛ درج در نمونهکار برای مجری
محرمانگی [۲] سال · خاتمه با [۱۰] روز اطلاع کتبی
هیچ شمارهی ماده و نام قانونی ننویس.
موارد مبهم را در فهرستی زیر متن بیاور. حداکثر دو صفحه.دو خط آخر بیشترین اثر را دارند: فهرست «موارد مبهم» همان چیزهایی را بیرون میکشد که هنوز با طرف مقابل حرف نزدهاید. الگوی کلیتر این پرامپت در پرامپتنویسی فارسی هست.
خطر جدی: مادهای که وجود ندارد
مدلهای زبانی متنِ قانونینما را خوب تقلید میکنند و همین خطرناک است. عبارتی مثل «مطابق مادهی فلانِ قانون مدنی» میتواند کاملاً ساختگی باشد و درست بهنظر برسد. هیچ ارجاع قانونی را که مدل نوشته بدون بررسی نگه ندارید، و فرض نکنید متن با قوانین ایران تطبیق داده شده — نشده.
ریشهی ماجرا دو چیز است. یکی همان پدیدهای که در توهم هوش مصنوعی توضیح داده شده: مدل وقتی نمیداند سکوت نمیکند و محتملترین شکل را میسازد. دیگری اینکه دادهی آموزشی این مدلها بیشتر از نظام حقوقی آمریکا و اروپاست، پس مفاهیمی وارد متن فارسی میشود که در ایران معادل قابل اجرا ندارند.
کجا حتماً باید وکیل ببیند
برای یک همکاری پروژهای متعارف، پیشنویس مدل بهعلاوهی یک بازخوانی دقیق کافی است. چهار وضعیت هست که در آنها کافی نیست: جابهجایی سهام یا درصد مالکیت؛ شراکت و تقسیم سود؛ مبلغی که به نسبت کسبوکار شما بزرگ است؛ و طرف قرارداد خارج از ایران، که ارز و مرجع حل اختلاف را پیچیده میکند.
وکلا خودشان هم از این ابزارها استفاده میکنند، ولی برای خلاصه کردن و یافتن بند جاافتاده، نه برای تولید متن نهایی؛ تفکیکش در هوش مصنوعی برای وکلا باز شده.
امضا و اعتبار
متن تا امضا نشود فقط یک فایل است. دو نسخه چاپ کنید، هر صفحه را هر دو طرف امضا کنند و هر تغییر بعدی را بهشکل الحاقیهی امضاشده ثبت کنید، نه پیام تلگرامی. شرایط کلی اعتبار قرارداد در مدخل Contract آمده، و اگر مرحلهی پیش از قرارداد را هم خودتان مینویسید، نوشتن پروپوزال ادامهی طبیعی همین کار است.
جمعبندی
پیشنویس گرفتن از مدل کاری یکساعته را به ده دقیقه میرساند و سؤالهایی جلویتان میگذارد که خودتان از قلم میانداختید. ولی خروجی نقطهی شروع است، نه سند نهایی.
سه قاعده را نگه دارید: هر ارجاع قانونی را حذف یا راستیآزمایی کنید، شش بند اصلی را با اسم و رقم پر کنید، و برای سهام و شراکت و مبالغ بزرگ سراغ وکیل بروید.
برای ادامه:
